Ойуулуур-дьүһүннүүрдьоҕуру сайыннарыы.Мэһийии.
Тиэмэ: «Кыһыҥҥы сонноох кыыс».
Сыала: Оҕолору пластилинынан кыһыҥҥы таҥастаах кыыһы оҥорорго үөрэтии, пластилинынан үлэлиир сатабылларын сайыннарыы.
Соруктара:
оҕолорго пластилинынан үлэлиир араас ньымалары (шарик оҥоруу, силистии тардыы, хаптатыы, холбооһун) чиҥэтии;
тарбах бытархай былчыҥнарын сайыннарыы;
кыһыҥҥы таҥастар туһунан билиилэрин кэҥэтии, сахалыы ааттарын үөрэтии;
оҕолор айар дьоҕурдарын, фантазияларын уонна ырыҥалыыр өйдөрүн-санааларын сайыннарыы.
кыһамньылаах буоларга, үлэни саҕалаабыты бүтэрэргэ иитии;
Туттуллар тэрил: араас өҥнөөх пластилин, дуоска, стека, кыһыҥҥы сонноох кыыс ойуута, эрдэ оҥоһуллубут «Кыһыҥҥы сонноох кыыс».
Дьарыкхаамыыта:
Тэрийии чааһа.
Төгүрүччү хаамабыт,
Бэйэ-бэйэбитин
Мичээрдии көрсөбүт.
Атахпытын тэбиэлээн,
Төбөбүтүн быһа илгистэбит,
Бэйэ-бэйэбитигэр мичээрдиибит.
Уонна эмиэ төгүрүччү хаамабыт.
Сүрүн чааһа.
– Оҕолоор,хоһоону истиҥ эрэ:
Хаар түстэ, хаар түстэ,
Сылаас күннэри үтүрүйдэ,
Сибиэһэй, тымныы салгын
Биһигини кууста.
–Ханнык дьыл кэмин туһунан хоһоон аахтым? (Кыһын)
–Дьэ эрэ оҕолоор, кыһын бэлиэлэрин ааттаталааҥ эрэ. (Оҕолор хоруйдара: хаар түһэр, күн сылыппат, таһырдьа тымныы, сир уонна уу тоҥор, сорох харамайдар кыһын утуйаллар.
–Оттон кыһын дьон тымныыттан хайдах харыстаналларый? (сылаас таҥаһы таҥналлар).
–Кыһын ханнык таҥаһы кэтэбитий? (сон, бэргэһэ, саарпык .....).
Хамсаныылаах оонньуу.
– Оҕолор билигин хамсаныылаах оонньуу ооньуохпут. Бары сиэттиһэн төгүрүччү турабыт. Вадим төгүрүк таһынан сүүрэр, уонна атын оҕону илиитинэн санныга таарыйан баран: «Иэс» диэн баран куотар. Таарыйтарбыт оҕо Вадимы эккирэтэр, кинини ситиэхтээх, илиитинэн таарыйыахтаах уонна «Иэс боруос» диэхтээх. Сиппэтэҕинэ Вадим оҕо миэстэтигэр куотан кэлэн туруохтаах. Сатаан сиппэтэх оҕо атын оҕону таарыйар уонна «Иэс» диэн баран куотар.
–Маладьыастар бэрткэ оонньоотубут.
–Оҕолоор, көрүҥ эрэ, бу хартыынаҕа кими көрөҕүт? Кыыс сона хайдах өҥнөөҕүй? Бэргэһэтэ?
Оҕолор эппиэттииллэр.
–Бүгүн биһиги бэйэбит «Кыһыҥҥы сонноох кыыһы» пластилинынан мэһийэн оҥоруохпут.Кыыспытын хайдах оҥорору көрүөҕүҥ эрэ.
Оҥоһугу быһаарыы:
Бэлэм оҥоһугу көрдөрөбүн. Кыыспыт бэргэһэлээх,шарфиктаах,соно уһун буолан атахтара көстүбэт эбит.
•Бэйэҕит сөбүлүүр өҥнөөх пластиҥҥытынан ылыҥ. Бастаан пластилинмытыникки аҥы араарабыт. кыра төгүрүк шариктан төбөтүн оҥоруохпут (көрдөрөбүн, оҕолор оҥороллор).
•Бу биһиги кыыспыт төбөтө буолуоҕа.
• Улахан пластилинтан халыҥ халбаһыы форматын оҥоробут, онтон үөһээ өттүн синньэтэбит, аллараа өттө сун буоларын курдук уһатан саҕалыыбыт. Бу форма туох диэн ааттанарый? (Конус).
•Бу кыыспыт соно буолуоҕа.
•Илиилэрин икки кыра пластилинынан эмиэ халбаһыы курдук ытыстарбытынан хатайдыыбыт, уонна илиилэрин соҥҥо сыһыарабыт.
•Кыыспыт тымныытыттан харыстанан, бэргэһэ кэтэрдиэхпит. Кыра шарик оҥорон, тарбахпыт төбөтүнэн баттыыбыт, төбөтүгэр кэтэрдэбит.
•Шарфигын эмиэ бэйэҕит сөбүлүүр өҥҥүтүнэн оҥорон моойун тула сыһыарабыт.
•Кыыспытын өссө киэргэтиэххэ сөп. Оҕуруоннан, стразаларынан эбэтэр кыра пластилин шариктары оҥорон киэргэтиҥ.
Оҕолор үлэлэрэ:
–Бары бэлэмҥит дуо? Үлэни саҕалыахха!
Оҕолор үлэлиир кэмнэригэр ыарырҕатар оҕолорго көмөлөһөбүн. Ыйытыылары биэрэбин.
–Эн кыыскын хайдах өҥнөөх пластилинынан оҥороҕун?
–Моонньо хайдах буолуой?
–Бэргэһэтэ хайдах оҥороҕун?
Түмүк чааһа.
–Оҕолоор, көрүҥ эрэ, хайдах үчүгэй, кэрэ кыһыҥҥы сонноох кыргыттары оҥордугут! Бары үчүгэйдик үлэлээтигит! Ким кэпсиэй бэйэтин кыыһын туһунан?
Оҕолор бэйэлэрин оҥоһуктарын көрдөрөллөр, кыратык кэпсииллэр (холобур: Бу миэнэ кыһыл сонноох кыыс, хара бэргэһэлээх. Тымныыттан харыстанар).
–Оҕолоор, бу кыргыттар кыһын тоҥуохтара дуо?
–Тоҕо?
–Тоҕо диэтэххэ кинилэр олус ичигэс сонноохтор!
–Кыыһы оҥороргутугар саамай ыарахан тугуй?
–Бүгүн бары таһаарыылаахтык үлэлээтигит, олус үчүгэй оҥоһуктары оҥордугут! Махтал эһиэхэ!
–Кыргыттарбытын быыстапкаҕа ууруохпут, төрөппүттэрбит көрүөхтэрэ.
