Ручная вышивка

IРеспубликатааҕы “Барҕарыы” научнай практическай конференцията

А. П. СКРЯБИНА АЙАР ҮЛЭЛЭРИГЭР ОЛОҔУРБУТСИЛИННЬЭЛЭЭҺИН ТЕХНИКАТЫНАН ПАННО ТИГИИТЭ

Толордулар: Яковлева Айсена,

Никифорова Аня,

Мэҥэ Хаҥалас улууһун

Кеша Алексеев аатынан

Хаптаҕай орто оскуолатын

7 кылааһын үөрэнээччилэрэ.

Салайааччы: Ларионова Н.М.,

технология учуутала.

Кыттар хайысхалара:

Култуура уонна искусство

Дьокуускай, 2024

Иһинээҕитэ

Киирии тыл

Синньэлээһин иистэнньэҥ быһыытынан киэргэтиитэ……………………..5

Скрябина А.П. оҥорбут үлэтин устуоруйата……………………………….8

Панно – интэрийиэр биир өрүтэ..................................................................12

Үлэнитолороргокутталасуохбуолуутехниката

Оҥоронтаһаарыытехнологията

Саҥа оҥуһугу барыстаахтык оҥорон таһарыы суотааһына

Түмүк..................................................................................................................21

Литэрэтиирэ.......................................................................................................22

Киирии тыл

Саха норуотун прикладной искусствота материальнай культура бары эйгэтин хабан, норуоттар духуобунай культураларын сүрүн чааһынанбуолар. Араас көрүҥнээх, быһыылаах предметтэр, орнаменнар суолталара норуот үгэһин, итэҕэлин уонна сиэр-туомун тутуһаллар.

Саха Республикатыгар олохтоох норуоттар этнос быһыытынан бэйэлэрин билиниилэрэ, кэм-кэрдии ааһыытыгар элбэҕи сүтэрбит культурабыт өрүттэрин чөлүгэр түһэриитэ, умнуллубут норуот үгэһин, сиэрин-туомун, итэҕэлин, уонна норуот прикладной искусствотын сөргүтүүтэ улахан суолталанна. Итинэн сибээстээн национальнай сыаннастарга - тылбытын үөрэтиигэ, былыргы пааматынньыктары, устуоруйаны үөрэтиигэ, билиигэ, фольклорга, итэҕэлгэ интэриэс үрдээтэ. Биир тылынан эттэххэ, материальнай уонна духуобунай культурҕа, ол иһигэр үгэс буолбут сахалыы сиинньэлээһиҥҥэ.

Кэнники кэмҥэ биһиги республикабытыгар иискэ норуот маастардарын ахсааннаара элбээн иһэр. Чуолаан синньэлээһиҥҥэ үлэлиир маастардар аҕыйаҕа суохтар, ол эрэн биһиги чинчийиибит саҥа саҕалааччы иистэнньэҥнэргэ туһалаах буолуо диэн санаанан салайтаран үлэбитин ыытабыт.

Үлэбит сыала: маастар-педагог Анна Прокопьевна Скрябина үгэс буолбут илииннэн сиинньэлээһинин үөрэтии. Илииннэн синньэлээһин техникатынан аныгылыы паннону оҥоруу.

Чинчийии соруктара:

Анна Прокопьевна Скрябина олоҕун, айар үлэтин үөрэтии, билии;

Синньэлээһин техникатын үөрэтии, баһылааһын;

Синньэлээһин техникатынан үлэ (панно) тигии;

Үлэ көдьүүстээҕин үөрэтэн көрүү, дакаастааһын.

Үлэбит сабаҕалааһына (гипотезата): Норуот үгэһин бэйэтин айар үлэтигэр үйэтиппит маастар А.П. Скрябина үлэлэригэр олоҕуран, синньэлээһин көдьүүстээҕин дакаастааһын.

Чинчийии ньымалара:

литературнай источниктары үөрэтии, ырытыы;

А.П. Скрябина иискэ туттар ньымаларын үөрэтии, билии;

кэтээн көрүү;

сыаналааһын.

Чинчийии ыытыллар сирэ: Мэҥэ Хаҥалас улууһун Хаптаҕай нэһилиэгин Кеша Алексеев аатынан Хаптаҕай орто оскуолатын “Уран иис” куруоһуога.

Литератураны үөрэтии

Синньэлээһини киэргэтии быһыытынан туттуу

Декоративнай прикладной искусство биир көрүҥүн- синньэлээһини түҥ былыргыттан илдьэ кэлбиппит үөрэтиллэн биллибитэ. Биһиги өбүгэлэрбит аан маҥнайгы таҥаска үлэлэрин первобытнай үйэҕэ саҕалаабыттара биллэр. Олох сайдан истэҕин аайы норуот уонна куорат синньэлээһинэ диэн арахсыбыта устуоруйаҕа биллэр. Муода уларыйыытыгар оҕустарар буолан, куораттааҕы синньэлээһин туруктаах үгэстэрэ суоҕа. Онтон норуот синньэлээһинэ төрүт үгэһи, сиэри-туому уонна норуоту кытта ситимнээҕэ.

Синньэлээһин өрдөөҕүттэн, этностар культуралара үөскээһинин саҕаттан киэҥник биллэрэ, искусство көрүҥүн быһыытынан аныгы үйэҕэ даҕаны олуһун наадалаах. Былыргы иистэннэьэҥнэр туттар тэриллэринэн буолаллара: инньэ оннугар араас сытыы уһуктаах таастар, кыыл – көтөр уҥуохтара, сап быһыытынан иҥиирдэр, тириилэр, сиэллэр – кутуруктар, түүлэрэ тутталлаллара. Ол курдук, былыргы иҥииринэн, сиэлинэн синньэлэммит оһуордар билиҥҥиттэн уратыта суохтар. “Былыргы дьахталлар тириини холбооннор таҥас тиктэллэрэ. Онтон таҥастарын ойуулаан киэргэтэр буолан барбыттара. Ол буолбута синньэлээһини туһанан киэргэтии бастакы олуга, онтон салгыы сайдыыта” [58].

Саха таҥаһын туһунан бастакы ахтыылар XVIII-с үйэҕэ ахтылаллар, ол курдук, таба, сылгы тириититтэн тигиллибит дьахтар таҥаһа өҥнөөх сукуна фанзанан эбэтэр Кытай таҥаһынан сабыллыбытын, «үрүҥ көмүс, алтан киэргэлинэн бүрүллүбүт» диэн Г.А. Сарычев бэлиэтээн эппитэ. [14, с. 20-24]. XIX үйэ чинчийээччилэрэ саха көстүүмүн конструктивнай уонна декоративнай уратыларыгар ордук болҕомто уураллара: ол курдук солкону кыһыл, үрүҥ көмүс сабынан киэргэтэн синньэлээһин саха уонна тоҥус (эбээннии, эбэҥкилии) көстүүмүн икки ардыларыгар араастааһы кыбыллыбыт [39, с. 28].

Үгэс буолбут сахалыы оһуору бэргэһэ, былааччыйа, үтүлүк, атах таҥаһын киэргэтэргэ аналлаах кэлим ансамбль быһыытынан көрөллөр. Хас биирдии көстүүм предметыгар синньэлээһин быһаарыллыбыт сирдээҕэ.

Сорох чинчийээччилэр этэллэринэн, кириэстии синньэлээһин нууччалартан кэлбитэ дииллэр. Ол эрэн, саха уустара бэйэлэрин кириэстии тигиилэрин «ураһа-ойууга» тэҥнээн оҥорбуттар – зигзагтыы синньэлээһин. Сахалыы өтүүктүү синньэлээһин бэйэтэ туспа уратылаах: элбэхтик үрүт үрдүгэр дьүһүннээх сабынан сахалыы кириэстии ууруу буолар. Тамбурнай тигии сахалыы синньэлээһиҥҥэ сүрүн оруола контур буолара. Ол тигэллэригэр мандар уустар элбэх дьэрэкээн дьүһүннээх саптары талан, бэйэ-бэйэлэригэр дьүөрэлээн талаллара. Сүрүннээн кыһыл көмүс, саһархай, сырдык хоҥор, халлаан күөҕэ, от күөҕэ уонна да атын дьүһүннэр буолаллара. Синньэлиир таҥастарын хара, кыһыл, хоҥор дьүҥүннэри талаллара [50, с. 13].

Үрүҥ, кыһыл көмүс сабынан синньэлээһин XIX үйэтээҕи «чопчууру» уонна бэргэһэлэри «дьабака», үтүлүк тигиигэ, киэргэтиигэ чочуллан хаалбыта.

Сүрүҥ оруолу сахалыы оһуордары синньэлээһин, кыра көрүҥнээх киэргэтиилэри тигэр уратылаах этилэр. Бука сэрэйдэххэ, ол төрүөтүнэн «кыргыһыы үйэтин» кытта сибээстээх – хаан тохтор кыргыһыы кэмигэр аттары, саллааттары харыстыыр баҕаттан. Кэлиҥҥи кэмҥэ ити ойуулар киэргэтии курдук хаалбыттар.

Маастар А.П. Скрябина коллекциятыгар «ынах-оһуор» туттуллубута элбэхтик көстөр. Ити дьахтар тас көрүҥүн быһыытын былыргы үйэтээҕи олоҥхо көрүүлэригэр олоҕурбута сабаҕаланар. Айыыһыт уонна Иэйэхсит –төрүүр – ууһуур дьахтар, кыыл суолталаахтар. Төрүүр-ууһуур культурата нуучча норуотун синньэлээһинигэр, былыргы Египеккэ баар таҥаралар, матриархат саҕанааҕы төрдүлэриттэн аҕыйаҕа суохтар. Сороҕор бу антропоморф- зооморф матыыптар аан дойду былыргы олоҕун майгытыгар дьүөрэлэһэр, Саха фольклорнай ойуутугар сөп түбэһэр (Айыыһыт, Иэйэхсит, Аан-Алахчын). Дьахтар баайдарын - дуолларын ахтан - санаан, ойуулаан- дьүһүннээн геометризацияны туттуллар, лиирэ бэлиэлэригэр кубулуйан Саха оһуорун киин орнаментальнай матыыптарыгар туттулар [39, с. 26].

Синньэлээһини кытта тэҥҥэ аппликацияны туттуу- сыыс таҥаһы, сукунаны, түүлээҕи, өҥнөөх таҥаһы таҥастааһын. Ити сүнньүнэн боростуой геометрическай, үксүн ромбиическай, элеменнэри туттуу, ол курдук «саахымат ойууну» уонна «таналай ойууну» [45, с. 15]

Анна Прокопьевна Скрябина олоҕун, айар үлэтин үөрэтии, билии

Арассыыйа үөрэҕириитин туйгуна, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Сэбиэскэй Сойуус худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ Анна Прокопьевна Скрябина олоҕун устата саха таҥаһын үөрэтиинэн, тигиинэн, ону үүнэр көлүөнэҕэ тиэрдиинэн утумнаахтык дьарыктаммыта, кини этнография уонна прикладной искусство музейын тэрийээччитинэн биллэр.

А.П. Скрябина Хаптаҕай оскуолатыгар уһуннук үлэлээбитэ. Сахалыы синньэлээн тигиини энтузиаст, новатор учуутал дьаныһан туран киллэрбитэ.

Анна Прокопьевна педагогическай үлэтин 1949 с. Хаптаҕайдааҕы оҕо дьиэтигэр саҕалаабыта. Салгыы 1951 с. Дьокуускайдааҕы педагогическай училищены бүтэрэн баран, Хаптаҕай сэттэ кылаастаах оскуолатыгар алын кылаас учууталынан ананан үлэлии кэлбитэ. 1954-1964 с.с. диэри Мэҥэ Хаҥалас оройуонун араас оскуолаларыгар алын кылаас учууталынан үлэлээбитэ.

1965 с. ССРС Министрдэрин Сэбиэтин быһаарыытынан оскуола программатыгар национальнай искусство предметин киллэрии көҥүллэммитэ.

1968 с. Анна Прокопьевна Хаптаҕайга аҕыс кылаастаах оскуолаҕа үлэлииригэр“Умелые ручки”куруһуоккиллэрэргээтии киллэрбитэ. Куруһуокка дьарыктаныан баҕалаах оҕоэлбэҕэ.

1974 с.СахаАССР үөрэҕириитинминистерствота«Национальнай искусство» үөрэх предметын быһыытынан киллэрбитэ, онтон ыла Анна Прокопьевна оҕолору синньэлээһиҥҥэ үөрэтиитэ саҕаламмыта. 1976-1980 сс. кини 22 үөрэнээччитэ ССРС БСНХБ (Бүтүн Союзтааҕы норуот хаһаайыстыбатын быыстапката) кыттыбыттара, икки үөрэнээччитэ бу быыстапка мэтээллэринэн наҕараадаламмыттара, онтон Хаптаҕай оскуолата быыстапка дипломунан наҕараадаламмыта.

1982 с. түөрт бастыҥ үөрэнээччитин Москваҕа художественнай училищеҕа бэйэтэ сиэтэн илдьэн үөрэттэрбитэ. Онтон салгыы Торжок куоракка көмүс сабынан тигиигэ 4 үөрэнээччитин үөрэттэрбитэ. Анна Прокопьевна саҥаттан саҥа идеялары киллэрэн иһэрэ. Оскуолабытыгар художественнай кылаас арыйбыта, онно оҕолор уруһуй араас техникэтигэр үөрэммиттэрэ, ону тэҥинэн синньэлээн тигии баара. 3 сыллаах авторскай програама суруйбута. Оройуоҥҥа элбэх оҕону хабаары Министерствоҕа туруорсан, 50 миэстэлээх интернаттаах искусство оскуолатын арыттарбыта. Улуус араас оскуолаларыттан талааннаах оҕолор кэлэн үөрэммиттэрэ.

Салгыы Анна Прокопьевна көҕүлээһининэн 1994-1996 сс. Хаптаҕайга этнография уонна прикладной искусство музейа аһыллыбыта.

Анна Прокопьевна синньэлээһиҥҥэ үлэлэригэр норуот үгэһин харыстааһына көстөр. Сылгы киэргэллэрин (кычым, чаппараах, ыҥыыр сабыыта «лэпсэ»), үгэс буолбут сахалыы таҥас комплектарыгар кини былыргы иистэнньэҥнэр тигэр ньымаларын туһанан толорбута көстөр. Ол курдук, кини үлэлэригэр «таҥалайдыы» (косичка), «икки сииги» (двойная петля), «тамбур», «симэ тигии» (гладь) уонна оҕуруонан, тимир бляшкаларынан киэргэтиини туттара көстөр. Үгэс буолбут художественнай сииктэринэн «көҕүөр ойуу» , «сүрэх ойуу», «долгун ойуу» уонна да атын уус-уран ойуу матыыптарын туттара. Кытыытын уонна бүүрүгүн ойуулааһыҥҥа көнө сииктэри туттара.

Таҥас көстүүмнэрин тигиигэ Анна Прокопьевна ХVII-с үйэтээҕи саха таҥаһын ойуулаан көрдөрбүтэ. Былыргы сүктэр кыыс таҥаһын тигэригэр бэргэһэтин «ураа», оҕуруо, тыастаах тимир, алтан киэргэллэрдээх, киис түүлээх, сарыыттан тигиллибит «таҥалай соно», ааннаах сирэй сабыыта кыыһы дьон, кыыл хараҕыттан харыстыыр бэлиэлээҕэ. Анна Прокопьевна толоруутугар ааннаах сирэй сабыыта, сарыыттан тигиллибитэ, оҕуруо оһуорунан киэргэтиллибитэ. Сүктэр кыыс ис таҥаһа: чурумчу сыалдьа кэтит курдаах, кыабака симэхтээҕэ. Анна Прокопьевна маны эриэн ойуунан оҕуруолаан, тыастаах тимир киэргэлинэн киэргэппитэ. Сыалдьаҕа сутуруо бааллар. Сүктэр кыыс этэрбэһэ түнэттэн тигиллибит уонна оҕуруонан киэргэтиллибит. Көстүүмҥэ хаппар эбиилээх. Ол курдук, маастар саха сүктэр кыыһын таҥаһын бүтүн комплегын, таҥаһын үгэс буолбут ис хоһоонун тутуһан, оһуор ойуутун, оҕуруо оһуорун, киэргэлин, дьүһүнүн тутуһан тикпитэ.

XIX-с үйэ, XX-с үйэ саҥатынааҕы сахалар кыһыҥҥы уонна сайыҥҥы мааны таҥастара: бууктаах, кытыылаах, оноолоох сонноро, кэһиэччиктэр, халадаай ырбаахылар, тирииттэн, сарыыттан тигиллибит түүлээх этэрбэстэр, үтүлүктэр, дьэрэкээн дьүһүннээх сабынан, оҕуруонан, тимиринэн киэргэтиилээхтэр.

Саха иистэнньэҥнэрэ таҥаһы-сабы тигиигэ бэрт элбэх көрүҥ сириэһини, сииктэри туһаналлара. Ол сииктэр үгүстэрэ умнуллубуттара ыраатта. Норуот маастара оһуордар хомуурунньуктарын оҥороругар, 30-тан тахса сиик, сириэһин баарын бэлиэтээн эппитэ.

Саха национальнай оһуорун саамай былыргы, маҥнайгы көрүҥүнэн - таҥалайдыы анньыы буолар. Анна Прокопьевна Скрябина бу сииги олус сөбүлээн туттара. Сиик бу көрүҥэ бэйэтинэн эрэ туһаныллыбат, сиик икки өттүттэн тамбурнай сиигинэн тигиллэр.

Ураһа сиик – ураһалыы анньыы, нууччалыыта «козлик» (үксүгэр оһуор бэйэтинэн туттуллар).

Субурҕалыы эбэтэр тиэрбэстии анньыы. Үрүҥ көмүс сабынан тигиллибит сиик олус бэркэ, кылабачыйан көстөр, онон маастардар дьабака бэргэһэ чопчуурун эрэ буолбакка, уһун субурҕатын (лентэтин) киэргэтэри сөбүлүүллэрэ.

Укталыы анньыы - таналайдыы анньыы былыр былыргыттан, үгэс быһыытынан туттуллар сиик буолар.

Хабаргалыы иилэ тардыылаах анньыы. Үксүн хара сукуна устун үрүҥ эбэтэр кыһыл көмүс сап «настилынан», дьабака бэргэһэ, киэргэтиилээх үтүлүк, ардыгар буктаах сон кытыытыгар тигиллэрэ.

Туттуллар ойуулар тустарынан этэр буоллахха, атын норуоттар синньэлээһиннэригэр геометрическай фигуралары бэлиэтии көрөбүт. Үүнээйилэр ойуулара (растительный орнамент) - ол эбэтэр сибэкки-үүнээйи ойуулара, оттон сүөһү уонна киһи ойуулара манна сэдэхтик көстөллөр, балары спираль оһуордар солбуйаллар. Холобур, үүнээйи элеменнэрин XIX-c үйэ маастардарын оһуордарыгар эрэ көрүөххэ сөп, онуоха уратыта диэн, ойууларга от- мас ойуулара бэйэлэринэн суох буолаллар.

Скрябина Анна Прокопьевна үлэлэрин сүрүн уратытынан буолара дьүһүнү табан дьүөрэлээһинэ, табан туттара. Кини дьүһүн дьүөрэлэһиитигэр үөрэммэтэҕэ эрээри, кини дьүһүнү таба көрүүгэ, дьүөрэлииргэ бэйэтэ үөһэттэн айдарыылааҕа. Онон кини үлэлэрэ мэлдьи чаҕылхай, кыраһыабай, биир стилинэн тутуллар буолаллара. Кини итини сэргэ үлэлэригэр туттар тимир оноһуктарын тимиртэн, үрүҥ көмүстэн, мельхиортан бэйэтэ оҥорон эбэрэ, ол эбэтэр, бэлэми туттубата.

Көстүүмнээх комплектарга А. П. Скрябина XVII-c үйэ саха норуотун историческай таҥаһын, сүктэр кыыс таҥаһын, кыһыҥҥы уонна сайыҥҥы мааны көстүүмнэрин, илиинэн өҥнөөх саптарынан, бисерынан, оҕуруонан, тимир киэргэллэринэн киэргэтэрэ.

Кини иистэнэр айымньылаах үлэтигэр үгэс буолбут каноннары тутуһара, онуоха таҥастарын размердарын, быһыытын-таһаатын, дьүһүнүн уонна айымньытын толоруутун кытаанахтык тутуһара.

Панно – интерьерөрүтэ (элеменэ)

 Паннодиэн араамалаах, араамата суох араас ойуулуур-дьүһүннүүр техниканы туһанан оҥоһуллубут ойуу түһэриллибитэ буолар.Дьиэ ис истиэнэтигэр панно–киэргэлхартыына буолар.

Паннодьиээркинигэранал суолталаах. Олортон сүрүн уратыта– көрүүгэ аналлаах декорация быһыытынан туттуллара буолар. Көнөтө суох, куһаҕаннык оҥоһуллубут истиэнэнипанноларынан саба ыйаан, кистиэххэ сөп. Аныгы кэмҥэ уус-уран оҥоһуулаахпанно киэргэл курдук туттуллар.Дизайнердар уус-уран паннолары классика эбэтэр аныгы интерьер өрүтүн быһыытынан туһаналлар.Дьиэ киэргэтиитигэр дизайнердар араас кээмэйдэр, быһыылаах панноларынан сөҕүмэр уонна уратылаах санааларынолоххо киллэриилэрэ буолар.

Уус-уран паннолар аныгы киэргэтиигэ ханнык баҕарар дизайнер бырайыагын ситэрэн биэрэллэр.Паннолар дьон олорор, общественнай дьиэлэрианыгылыы, саҥалыы тыынныахтарын, туспа өрүт быһыытынан даҕаны туһаныллыахтарын сөп.

Кэтээн көрүү

Анна Прокопьевна үлэтин синньэлээһин ньыматын билсэн ,үөрэтэн көрөн баран сөбүлээтибит.Көстүүмнээх комплектарга XVII-c үйэ саха норуотун историческай таҥаһын, сүктэр кыыс таҥаһын, кыһыҥҥы уонна сайыҥҥы мааны көстүүмнэрин, илиинэн өҥнөөх саптарынан, бисерынан, оҕуруонан, тимир киэргэллэринэн киэргэтэр.

Кини иистэнэр айымньылаах үлэтигэр үгэс буолбут каноннары тутуһара, онуоха таҥастарын размердарын, быһыытын-таһаатын, дьүһүнүн уонна айымньытын толоруутун кытаанахтык тутуһара.

Биһиги интириэһиргээн төһө да ыарахаттары көрустэрбит синььэлээһин аҕыйах көрүҥүн биллибит. Бастакы улэбитин панно онорон таһаардыбыт. Улэбитин бутэрэн астынныбыт. Билиҥҥи кэмҥэ аныгылыы уларытан таҥаска ойуу гына туттуохха сөп диэн толкуйга кэллибит.

Үлэни толорууга куттал суох буолуу техниката

Үлэ миэстэтин тэрийии:

Үлэлиир сир сырдык буолуохтаах. Хаҥас өттүнэн күн уонна лаампа уота түһүөхтээх;

Олоппоско көхсүгүн таарыйан, хороччу туттан олорон үлэлээ;

Үлэ хараххыттан ырааҕа быһа холоон 30 см буолуохтаах;

Көнөтүк эбэтэр кыратык төҥкөччү туттан олор;

Иннин диэки кыратык төбөҕүн төҥкөт;

Түөскүнэн остуолга тирэнэр табыллыбат;

Илииҥ тоҥолуххунан токуруйбут уонна 10 см тэйиччи буолуо суохтаах;

Олорор балаһыанньаҕын үлэ хаамыытынан уларытыаххын сөп.

Иистэнэр тэрилинэн үлэлииргэ куттал суох буолуутун техниката:

Иннэни уонна булаапканы чопчу анаммыт сиригэр ууруллар (анал хоппоҕо, кыра сыттыкка уо.д а.), үлэлиир сиргитигэр мээнэ ууран хааларыллыбат;

Иннэни, булаапканы айахха уонна таҥаска иилэн хаалларар сатаммат;

Тигиигэ сүүтүк туһаныллар;

Үлэҕэ дьэбиннээх иннэнэн уонна булаапканан туһаныллыбат;

Таҥаска булаапканы бэйэттэн уһуктаах өтүттэн тэйиччи иилиллэр;

Тостубут иннэни эбэтэр булаапкалары хомуйан, кумааҕыга суулаан быраҕыллар;

Үлэ саҕаланыан иннинэ уонна үлэ бүппүтүгэр иннэлэри уонна булаапкалары ааҕыллар, ахсааннара сөп түбэһиэхтээх.

Синньэлээһининэн тигиллибит панно технологическайкартата

1.5.Үлэ барыстааҕын ааҕыы-суоттааһын

Биһигибубырайыагы(паннону)оҥорууга 2750 солк. бараатыбыт. Маҕаһыынтан маннык паннону ыарахан сыанаҕа атыыаһыахха сөп. Онон бэйэбит илиибитинэн тутан-хабан тикпиппит быдан чэпчэки буоларын быһаардыбыт.

Түмүк  

Биһиги үлэбит тигиллэн бэлэм буолла. Синньэлээһин араас көрүҥнэрин туһанныбыт. Үлэбит улахан кээмэйдээх уонна ураты тыыннаах буолан таҕыста. Туруоруллубут соруктарбытын толордубут.

Үлэбит чаҕылхай, кыраһыабай буоллун диэн Анна Прокопьевна Скрябина курдук дьүһүнү дьүөрэлээһинин үөрэттибит, биллибит, кини истиилин тутуһа сатаатыбыт.

Бары оҥорбут үлэбититтэн астынныбыт уонна биһиги оскуолабыт киэргэлэ буолан сүрүн миэстэни ылыаҕа дии саныыбыт.

Үлэбитигэр эбии литератураны туһанныбыт, синньэлээһин араас көрүҥнэрин билистибит, биллибит.  Бырайыак олоххо киирэригэр туттуллубут сатабыллар уонна үөрүйэхтэр биһиэхэ инникитин да туһалаах буолуохтара.

Литература

Барадулин В.А., Танкус О.В. (ред.) Основы художественного ремесла Часть 1. Пособие для учителя. — М.: Просвещение, 1986. — 240 с.Богуславская И.Я., Русская народная вышивка, М., 1972. - 56 с.

Сокол И.А., Рукоделие, М., ACT, 1999.,480 с.

Булич И. А.  Вышивка, М.,2009, 180 с.

Журнал «Вышитые картины», №3,  2008 г

Скрябина А. П. Методические рекомендации по обучению вышивке цветными нитками. /Якут.респ. ин-т усоверш. учителей, каб. труд. обучения и профориентации./ А. П. Скрябина. - Якутск: ИСКРО, 1993. - 43,[2] с. : ил.; 21 см.

Носов М. М. Одежда и украшения у якутов XVII-XХ веков / М. М. Носов. – Якутск: Студия «TTL» ЯНЦ СО РАН, 2010 – 93 с.

Осипова М. Якутская свадебная одежда и украшения XVII-XIX вв. / М. Осипова. – Якутск: Якутский университет, 2009. - 30 с.

Петрова С. И. Свадебный наряд якутов: традиции и реконструкция. / С. И. Петрова. - Новосибирск: Наука, 2006. - 104 с.

Петрова С. И. Традиционное якутское шитье и вышивка (организация, технология, семантика) / Учебно- методическое пособие для студентов заочного обучения по специальности 031401 «Культурология» / С. И. Петрова; Федер. агентство по образованию, Якут. гос. ун-т им. М. К. Аммосова, Фак. якут. филологии и культуры. - Якутск: ЯГУ, 2007. - 60 с.

Петрова С. И. Современная якутская одежда. С.И. Петрова. / С. И. Петрова. – Якутск: ДНиСПО МО РС(Я), 2001. – 22 с.