Саас.
Саас-кы кэм-мит эр-гий-дэ. Тул-лук бө-ҕө кэл-лэ. Күм-мүт уо-та сы-лы-тар. Хаарүр-дэкыл-ба-йар.
Сибэкки.
Са-йын си-бэк-ки үү-нэр. Ү-рү-мэч-чи кө-төн кэ-лэр. Ки-ни си-бэк-ки-гэ о-ло-рор.
Саас.
Саас буол-ла. Чал-бах та-ҕыс-та. Күн күүс-кэ сы-лы-тар. Тул-лук кэл-бит. Со-то-ру ту-раах кэ-лиэ. Саас кэ-рэ да-ҕа-ны.
Туллук.
Тул-лук саас кэ-лэр. Ки-ни кэ-рэ чыы-чаах. Тул-лук – о-ҕо ай-мах до-ҕо-ро. Тул-лук – саас ил-дьи-тэ.
Ардах.
Биирдэ дьэдьэннии барбыппыт. Арай эмискэ халлаан хараңарда. Хара былыт таҕыста. Күнү саба бүрүйдэ. Тыал түстэ. Бөдөң самыыр тобугураата.
Мин дойдум.
Дойдум үрдүк хайалардаах. Элбэх өрүстээх, күөллээх. Онно балык арааһа үөскүүр. Тыатыгар мас кэрэтэ үүнэр. Мин төрөөбүт дойдубун таптыыбын.
Сайын.
Самаан сайын тиийэн кэллэ. Сирэм күөх ситтэ. Күн уота күүскэ тыгар. Күөх халлаан ыраас. Биир да былыт көстүбэт. Оҕо аймах көңүл көрүлээтэ.
Күөрэгэй.
Көй салгыңңа уйдаран күөрэгэй ыллыыр. Ырыатын ким барыта кэрэхсиир. Кини сайыны уруйдуур. Дьоллоох олоҕу туойар.
Саһыл.
Саһыл сүүрэн испит. Арай иннигэр сүүрүктээх үрэх көстүбүт. Онно кэлэн хаайтаран хаалбыт. Харбыаҕын дьулайбыт. Күнү быһа уу кытыытын кэрийбит.
Чыычаах.
Чычып-чаап – кыра чыычаах. Кини тымныыны тулуйар. Буурҕаттан куттаммат. Куруук көтөр-сүүрэр. Кини хорсун чыычаах.
Хатың.
Саас хатың саңа тыллар. Күөх сэбирдэхтэрэ намчылар. Хатың мааны мас. Хатыңы олус харыстыыллар
Күһүн.
Көмүскүһүнтиийэнкэллэ.От – мас хагдарыйбыт. Тыа ыраахтан саһаран көстөр. Алааска кэбиһиилэх оттор көстөллөр. Сотору көтөрдөр соҕуруу барыахтара.
Мэкчиргэ.
Сайыңңыкүнкиэһэрбит.От-маскүлүгэуһаабыт.Суолортотугархахханолорор.Өлбүткукаакынытуппут.Мэкчиргэхаххаңңатүспүт.Кукаакыны былдьаабыт.
Күһүңңү ардах.
Күһүнардахуһуннуктүһэр.Арҕааттантымныытыалүрэр.Маскөтөҕөтүнтэбиир.Ардахтан мас ытыыр курдук. Сайыны аһыйан эрдэҕэ.
Кубалар.
Кубалар – айылҕамааныкөтөрдөрө.Айылҕа киртийбэт киэргэллэрэ. Муус маңан дьүһүннээхтэр. Сайынын хоту көтөллөр. Онно төрүүллэр-ууһууллар. Кинилэр хаастары кытары бииргэ сылдьаллар.
Чыычаах түбүгэ.
Сайын чыычаах түбүгэ үгүс. Уйа туттар. Уйатыгар биэс-алта сымыыты баттыыр. Аҕа чыычаах ас булар. Оҕолоругар сымнаҕас ас наада. Онтон иккиэн аһаталлар.
Туруйа оҕото.
Биирдэ маннык буолла. Биһиги туруйа оҕотун туттубут. Киниэхэ баҕаны биэрдибит. Ону ыйыстан кэбистэ. Өссө биэрдибит. Ыйыстан истэ. Биһиги сөҕөн кэбистибит. Туруйа оҕотун дьиэбитигэр ииттибит.
Маңнайгы хаар.
Халлаанхалыңбылытынанбүрүллүбүт.Уу-чуумпу. Онтон хаар түһэн кыыдамнаата. Сып-сымнаҕас түү курдук. Сотору сири үп-үрүң түү суорҕанынан бүрүйдэ. Маңнайгы хаар ып-ыраас, сып-сырдык.
Таба.
Табалабыктананаһыыр.Табанытуркугакөлүйэллэр.Табананайанныыролусүчүгэй.Минубайымтабаҕаүөрүйэх.Табаһыттартабалыын,ыттыынкөһөсылдьаллар.Туундараҕатабаһытолоҕо,үлэтэ-хамнаһаэлбэхыараханнардаах,сыралардаах.
Күн.
Сарсыардаэрдэкүнтахсарынкөрдүм.Күнтэнордуккэрэтуохбаарый?Туохбарытакүңңэнаадыйар.Күнтэнкүүсылар.Күнуотунанугуттананситэр,силигилиир.Күн баар буолан олох баар.
Сибэккилэр.
Оскуолатаһыгарсибэккиолордубуппут.Сайыныбыһасибэккилэргэуукуппуппут.Сыысотуыраастаабыппыт.Ардахтаахкүнуукуппаппыт.Күһүнбуолуутаараҕас,маңан,кыһылсибэккилэртыллыбыттара.Сибэккилэрбитинучууталларбытыгарбэлэхтээбиппит.
Дөлүһүөн.
Аанаэмээхсиндөлүһүөнотонунхатараридэлээх.Дөлүһүөн барытатэңңэбуспат,сиппэт.Сымнаабытынталаныланхатарааччы.Оннукмунньан,күһүнбиирбааңкадөлүһүөннээхбуолар.Итиүүнээйитуһатаэлбэх.Оҕолорүстүүдөлүһүөнүкүңңэыстыысылдьарбуоллахтарыначэгиэн-чэбдиксылдьаллар.
Тиит.
Биһиэхэүүнэрмастартансаамайтэнийбиттиитмасбуолар.Будьиктимас.Кыһынкүүстээхтымныынытулуйар.Сайынөңүрүккуйааскакыһаммат.Мастартансаамайтулуурдаахтара.Тиитмасуугадасыттаҕынатуохдабуолбат.Хата дьэ, өссө чиңээн, кытаатан иһэр.
Чыычаах.
Арай биирдэ чыычаах бэрдьигэс от хоонньугар уйа туттубут. Ол уйатыгар биэс быдьыгына ойуулаах сымыытчааннарын өөр - өр баттаан олорбут.Сып-сылаас сарсыарда буолбут. Бу кэмңэ оҕолоро сымыыттарын тэспиттэр. Тэспиттэр да, тахсан кэлбиттэр.
Килиэп.
Сиритиэрэн,сиэмэыһан,бурдукситэн,килиэпсиибит.Мээккэбурдукмээнэкэлбэт,буспуткилиэпбэйэтэүүммэт.Элбэхүлэкүүһэтүмсэн,көмүстуорахкуоласанньар.Топпутоҕоонубилбэт.
Ымыы.
Кыһын.Ыллыктарыкыраһахаарсабатүспүт.Харыйалархаармаңансаңыйаҕыкэтэнтураллар.Чыычаахтарбаранхаалбыттар.Паркаҕаарайкыһылтүөстээхымыыларэрэхаалбыттар.Кыһынкэлбитигэрүөрэнчуопчаараллар.Букөрдөөх-нардаахэриэккэсчыычаахтар.
Үлэһит.
Тэлгэһэҕэсылгычыычааҕасүүрэкэлиир.Билигинкининаһааэлбэхүлэлээх.Ононүлэтинэрдэттэнсаҕалаатаҕынасатанар.Уйаоңостор.Түүнү,сыыһы,хаппытотутаһар.Тохтуутүһэнсынньанар.Онтонтүүтүн-өңүныраастанар.Итикурдуколоротүһээт,эмиэсүүрбүтүнэнбарар.Ылларан, таттаран үлэлиир.
Тыллаах тураах
Түннүкпэр тураах оҕото кэлэн түһэр үгэстэннэ. Арааһа, тулаайах быһыылааҕа. Миэхэ биир куул куруппа баара. Мин куруппа кутан биэрэбин. Итигэстээн сиэн баран көтөн хаалар. Тураах оҕотун саңардыахпын баҕарабын. Оттон кини саһархай тумсун эрэ аппаңнатар. Кыһыл тылын эрэ көрдөрөн кэбиһэр.
Бурдук.
Сайылыктанчугассоҕуссаһарчыбуспутбурдуктаахбааһынатыалгабигэтэндолгуннурар.Күммүтүөһэойон,буолаккадьон-сэргэуоннатехникатоҕуоруйар.Комбайннарүлэлээнтиңийэллэр.Самосвалмассыынаҕакомбайнбункерыттанкөмүстуорахкурулуукутуллар.Самосвалтуолладаэлеватордиэкикуугунататурар.
Эһэ туһунан.
Сахасиригэр киэңник тарҕананхарауоннахагдаңэһэлэрүөскүүллэр. Хагдаң эһэлэр кугас, кытархай саһархайдыңыэбэтэрхап-хара өңнөөх буолаллар.
Кинилэр сайын үксүн үрэхтэр сүнньүлэрин кэрийэллэр. Сискэ, хара тыаҕа отон бустаҕына тахсаллар. Күһүнүгэр кыстыыр сирдэрин тастарыгар, өрүстэр, үрэхтэр, үрүйэлэр үрдүлэригэр уонна эргэ куруңңа киирэллэр.
Мас ат
Бу мас ат. От-тон бу та-лах ы-нах. Ти-ма, мэ. А-ты сос. Быа-та бу баар. Ти-ма а-ты сос-то.
Ма рыы на.
Бу кыыс аа-та Ма-рыы-на. Ки- ни ы-рыа ыл-лыыр. Ы-рыа-ны бэр-кэ то-ло-рор э-бит.
Кы ра кыыс.
Бу кы-ра кыыс. Ки-ни сэт-тэ саас-таах. Кыыс о-лус сү-рэх-тээх. Бу ки-ни со-но. Со-но ти- мэх-тээх. Ик-ки хос ис-тээх. Ха-та о-лус сы-лаас.
Нина.
Бу кы-ра кыыс. Ки-ни аа-та Ни-на. Ни-на Са-ха. О-лус бэр-кэ ыл-лыыр. Ни-на ха-ра бат-тах- таах, ха-ра ха-рах-таах. Өс-сө Ни- на ти-мир хо-мус-таах. Он-но бэр- кэ тар-дар.
Дойдубар
Бу мин дой-дум. Дой-дум сал-гы-на ы-раас. Тыа-ҕа сир а-hа дэ-лэй. Дьон сө-бү-лээн о-лох-су-йар. Тө-рөө-бүт си-рим о-лус күн-дү.
Кус
Ө-рүс уу-та о-лус ы-раас. Он-но кус түс-пүт. Кус о-лус кы-ра э-бит. У-ба-йым саа-тын ыл-ла. Кус кө-төн хаал-ла.
У-ба-йым тап-па-та.
Мин аҕам
Мин а-ҕам суоп-пар. Ки-ни СА-ҥа мас-сыы-на-лаах. Аҕам кы-hын от-мас тиэ-йэр. О-нон дьо-ну а-бы-рыыр. А-ҕа-бар эл-бэх ки-hи мах-та-нар.
Оонньуурдар
Бу хаа-мыс-ка. Бу ха-бы-лык.
От-тон бу та-лах ы-нах. Ба-лар ба-ры-та э-бэ-бэр баал-лар. Э-бэм о-ну ха-рыс-тыыр. Таах тыыт-тар-бат.
Мин ийэм
Мин и-йэм ба-лыы-hа-ҕа ү-лэ-лиир. Кы-hын ба-лыы-hа-ҕа эл-бэх ки-hи мус-тар. И-йэм ү-түө са-наа-лаах эм-чит. Эл-бэх дьон мах-та-лын ы-лар.
Ааныс
Бу кы-ра кыыс. Ки-ни аа-та Аа-ныс. Аа-ныс бэр-кэ ыл-лыыр. Э-бэм о-ну ис-тэр. Өс-сө Аа-ныс иис-тэ-нэр. Бу ин-нэ-тэ, бу Са-ба. От-тон бу ик-ки сүү-тү-гэ сы-тар.
Бе-лос-неж-ка
Бе-лос-неж-ка по ут-рам го-то-ви-ла гно-мам завт-рак. О-на го-то-ви-ла всё о-чень вкус-но. Бе-лос-неж-ка на-ли-ва-ла им чай с мо-ло-ком, пек-ла бли-ны со сгу-щен-кой и ва-рень-ем. Но о-на ни-ког-да не раз-ре-ша-ла са-дить-ся за стол с гряз-ны-ми ру-ка-ми. Гно-мы при-вык-ли и ста-ли мыть ру-ки пе-ред е-дой без на-по-ми-на-ния.
Но-вый год
Пе-ред Но-вым Го-дом в детс-ком са-ду на-ря-ди-ли кра-си-вую пу-шис-тую ё-лоч-ку. Де-тиса-ми ве-ша-ли на не-ё раз-ные иг-руш-ки, ша-ры, шиш-ки, гир-лян-ды и флаж-ки. А маль-чик Са-ша на-дел на ма-куш-ку ёл-ки крас-ную звез-ду. Де-ти с не-тер-пе-ни-ем жда-ли Де-да Мо-ро-за и друж-но кри-ча-ли: «Дед Мо-роз!». Дед Мо-роз при-шел к де-тиш-кам с боль-шим меш-ком по-дар-ков. По-дар-ков хва-ти-ло всем.
Ко-те-нок и ще-нок
Од-наж-ды ще-нок у-ви-дел ко-тён-ка. - Как те-бя зо-вут? – спро-сил ще-нок ко-тён-ка. -Гав, - от-ве-тил ко-тёнок. – Че-го ты драз-нишь-ся? – о-би-дел-ся ще-нок. - Это ме-ня так зо-вут – ГАВ! – сказ-ал ко-тё-нок. – Я не хо-тел те-бя о-би-деть. Да-вай дру-жить! Так Ко-тё-нок и Ще-нок ста-ли дру-зья-ми.
По-ле-вые цве-ты
Был жар-кий лет-ний день. Солн-це све-ти-ло яр-ко. Не-бо бы-ло го-лу-бое. Три де-воч-ки Ка-тя, Ма-ри-на и Ю-ля со-би-ра-ли в по-ле цве-ты. О-ни наб-ра-ли по бу-ке-ту раз-ных цве-тов: ро-маш-ки, ва-силь-ки, о-ду-ван-чи-ки. А по-том спле-ли из по-ле-вых цве-тов кра-си-вые вен-ки на го-ло-ву.
Как Са-ша у-ви-дел са-мо-лёт
Бы-ла вес-на, та-ял снег, тек-ли ру-чей-ки. Са-ша пус-кал по во-де бу-маж-ные ло-доч-ки. Вдруг ввер-ху что-то за-гу-де-ло. Са-ша по-ду-мал, что ле-тит пти-ца. Вот о-на у-же над го-ло-вой. Э-то был са-мо-лёт. Зас-мот-рел-ся Са-ша на са-мо-лёт, а ло-доч-ки уп-лы-ли.
Ко-тё-нок
Ма-ма с па-пой ку-пи-ли мне ко-тён-ка. Ко-тё-нок был ма-лень-кий. Я по-и-ла е-го мо-ло-ком. Ко-тё-нок спал и я е-го не бу-ди-ла. А ког-да про-сы-пал-ся – иг-рал со мной.
Ба-боч-ка
Бы-ла вес-на. Яр-ко све-ти-ло сол-ныш-ко. На лу-гу рос-ли цве-ты. Над ни-ми ле-та-ла жёл-тая ба-боч-ка. Вдруг при-ле-те-ла боль-шая чёр-ная пти-ца. У-ви-де-ла о-на ба-боч-ку и за-хо-те-ла е-ё съесть. Ис-пу-га-лась ба-боч-ка и се-ла на жёл-тый цве-ток. Ле-та-ла вок-руг пти-ца, ле-та-ла, но не у-ви-де-ла ба-боч-ку. Так и у-ле-те-ла ни с чем.
Лет-ние ка-ни-ку-лы
Нас-ту-пи-ло жар-кое ле-то. Ро-ма, Сла-ва и Ли-за с ро-ди-те-ля-ми по-е-ха-ли в Крым. О-ни ку-па-лись в Чёр-ном мо-ре, хо-ди-ли в зо-о-парк, ез-ди-ли на экс-кур-си-и. Ре-бя-та ло-ви-ли ры-бу. Бы-ло о-чень ин-те-рес-но. О-ни на-дол-го за-пом-ни-ли э-ти ка-ни-ку-лы.
В зо-о-пар-ке
У-че-ни-ки на-ше-го клас-са хо-ди-ли в зо-о-парк. О-ни ви-де-ли мно-го зве-рей. На солн-це гре-лись льви-ца с ма-лень-ким львён-ком. За-яц и зай-чи-ха грыз-ли ка-пус-ту. Вол-чи-ца с вол-ча-та-ми спа-ли. Мед-лен-но пол-за-ла че-ре-па-ха с боль-шим пан-ци-рем. Де-воч-кам о-чень пон-ра-ви-лась ли-си-ца.
Ку-би-ки
Ма-ма по-да-ри-ла Во-ве ку-би-ки. Ку-би-ки бы-ли кра-си-вы-ми, яр-ки-ми: жёл-тые, крас-ные, си-ни-е, злные. Во-ва был о-чень рад по-дар-ку! Он сра-зу стал стро-ить из ку-би-ков вы-со-кую баш-ню. Ве-че-ром Во-ва приг-ла-сил к се-бе в гост-и Ни-ки-ту. Маль-чи-ки вмес-те иг-ра-ли в стро-и-те-лей.
Гри-бы
Ре-бя-та пош-ли в лес за гри-ба-ми. Ро-ма на-шел под бе-рё-зой кра-си-вый под-бе-рё-зо-вик. Ва-ля у-ви-де-ла под сос-ной ма-лень-кий мас-лё-нок. Се-рё-жа раз-гля-дел в тра-ве ог-ром-ный бо-ро-вик. В ро-ще о-ни наб-ра-ли пол-ные кор-зи-ны раз-ных гри-бов. Ре-бя-та ве-сё-лые и до-воль-ны-е вер-ну-лись до-мой.
Ё-жи-к
Же-ня и Зо-я наш-ли в ле-су ё-жи-ка. Он ле-жал ти-хо. Ре-бя-та ре-ши-ли, что ё-жик за-бо-лел. Зо-я по-ло-жи-ла е-го в кор-зи-ну. Де-ти по-бе-жа-ли до-мой. О-ни кор-ми-ли ё-жи-ка мо-ло-ком. За-тем от-нес-ли е-го в жи-вой у-го-лок. Там жи-вёт мно-го жи-вот-ных. Де-ти у-ха-жи-ва-ют за ни-ми под ру-ко-вод-ством у-чи-те-ля Зи-на-и-ды За-ха-ров-ны. О-на по-мо-жет ё-жи-ку выз-до-ро-веть.
