Тыл сайдыытыгар дьарык кэнспиэгэ: «Саас кэлбитинэн!»
Тиэмэтэ: Григорий Данилов «Саас иһэр» хоһоонун үөрэтии.
Сыала:
•оҕолорго саас кэлиитин бэлиэлэрин туһунан билиини кэҥэтии, тылларын-өстөрүн баайын хаҥатыы;
•хоһоон ис хоһоонун өйдөөн, иэйиилээхтик ааҕарга үөрэтии;
•айылҕаҕа сүгүрүйэр, харыстыыр сиэри-туому иҥэрии.
Туттуллар тэриллэр: саас кэлиитин көрдөрөр ойуулар (ыам ыйынааҕы, муус устардааҕы айылҕа), Григорий Данилов мэтириэтэ, магнитофон (сааскы чыычаахтар саҥалара, үрэх тыаһа).
Дьарык хаамыыта:
I. Тэрээһин чааһа (Муусуканан саҕаланыы)
– Оҕолоор, истиҥ эрэ, туох тыаһыырый? (Чыычаахтар саҥалара, үрэх тыаһа). Бу тыас биһиэхэ тугу кэпсиирий?
Оҕолор: Саас кэлбит! Ыычаахтар ыллыыллар, күн сылыйар...
– Сөп, биһиги дойдубут Саха сиригэр саас кэлиитэ – олус күүтүүлээх, дьоллоох түгэн. Бүгүн биһиги биллиилээх суруйааччыбыт Григорий Данилов «Саас иһэр» диэн хоһоонун кытта билисиэхпит.
II. Сүрүн чаас.
1. Хоһоону ааҕыы:
Хоһоону олус иэйиилээхтик, ырыҥалаан ааҕыы, хоһоон баар ис хоһоонун кытта алтыһыннарыы.
Григорий Данилов – «Саас иһэр»
Сырдык халлаан киэҥ-куоҥ,
Сааспын көрсө дьоллоохпун.
Муус анныттан тыастаах уу,
Суугунаһар үөрүүлээх.
Күн уота сылыйар,
Күөх оттору уһугуннарар.
Саас кэлбит, саас иһэр,
Саха сирин киэргэтэр!
2. Ырыҥалааһын (ыйытыылар):
– Хоһооҥҥо саас хайдах кэлэрий? (Үөрүүлээхтик, тыастаах уулаах).
– Муус анныттан туох тыаһыырый? (Уу суугунааһына).
– Күн уота тугу оҥороруй? (Күөх оттору уһугуннарар).
– «Саас иһэр» диэн этиини хайдах өйдүүгүт? (Саас чугаһаабыт, дьэ кэлэн эрэр).
3. Тыл оонньуута: «Сааскы тыллар».
Сорудах: «Саас» диэн тылы кытта туох тыллар алтыһалларый? (холобур: сылаас, күн, таммах, чыычаах, күөх, уһуктуу).
Оҕолор сааскылыы дьүһүннээх тыллары этиигэ тутталлар.
4. Физминутка: «Таммахтар».
• Таммахтар там-там-там, (илиилэринэн таһыныы)
• Үрэхтэр суу-суу-суу. (илиилэринэн долгун курдук хамсаныы)
• Күннэрбит сылаас-сылаас, (илиилэринэн төгүрүк күнү көрдөрүү)
• Сааспыт кэлбит-кэлбит! (үөрүүттэн элэҥнээн ылыы)
5. Хоһоону үөрэтии (мнемотехника ньыматын туһаныы):
Ойууларынан (мнемотаблица) хоһоон строфаларын оҕолорго үөрэтии.
Оҕолор хоһоону бэйэлэрин иэйиилэринэн ааҕаллар (биирдиилээн, бөлөҕүнэн).
III. Түмүк чаас.
– Оҕолоор, бүгүн биһиги Григорий Данилов диэн суруйааччыбыт хоһоонун үөрэттибит. Саас кэлиитэ айылҕабытыгар туох уларыйыылары киллэрэрин кэпсэттибит. Эһиги бүгүн олус бэртээхэйдик хоһоон аахтыгыт!
– Хоһоонтон ханнык тыллар эһиги ордук өйдөөн хааллыгыт?
